Avrupa`nın en fazla sigara içen üçüncü ülkesiyiz
Bundan 13 yıl önce otobüsler ve kamu kurumlarında -evet, şaka gibi ama bir zamanlar otobüslerde hatta hastanelerde bile sigara içerdik; doğumhane önünde ağzında sigara bebeğini bekleyen baba görüntüsü Yeşilçam uydurması değildi- başlayan yasak süreci, 19 Temmuz`da yeni bir rotaya evrildi. Yasaktaki atılacak yeni adımla kahvehanede de, barda da, restoranda da sigara içilemeyecek. Bu yazı dizisinde `sigaranın dumanı`na dair `ortaya karışık` kıvamında notlar, anekdotlar, istatistikler koyacağız.
Ortaçağda başlayan ve takip eden asırlara giderek artan sigara tüketimi, 1950 yıllara gelindiğinde dünya erişkin nüfusunun yüzde 60`tan fazlasının alışkanlığı haline geldi. Türkiye`de de sigara tüketimi `istikrarlı` bir biçimde yıllar içinde artış gösterdi. Son 20 yılda, ABD`deki tüketim yüzde 20 düşerken, Türkiye`de ise yüzde 80 arttı. Türkiye sigara tüketiminde Avrupa ülkeleri arasında üçüncü, dünya ülkeleri arasında da yedinci sırada yer alıyor. Son yıllarda sigaraya yönelik bilinçli tutum çoğalsa da, sigara alanında hálá çok ciddi sorunlar mevcut. Örneğin; geçtiğimiz yılın 19 Mayıs`ında başlayan kapalı yerlerde sigara içimi yasağına rağmen, sigara tüketimi 2008 yılında bir önceki yıla göre artış gösterdi.
Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu`nun verilerine göre, 2007 yılında 5 milyar 372 milyon 750 bin, 2008 yılında ise 5 milyar 392 milyon 950 bin paket sigara içildi. Bir pakette 20 sigara olduğu dikkate alındığında Türk insanı 2007 yılında 107 milyar 455 milyon adet sigara tüketirken, bu rakam geçen yıl 107 milyar 859 milyon adete ulaştı. Bir başka uyarıcı rakamla açıklamak gerekirse geçen yıl her gün 295 milyon 504 bin 109, saatte 12 milyon 312 bin 671, dakikada ise 205 bin 211 sigara içildi.
Günde 295 milyon 504 bin 109 sigara!
Türk insanı geçen yıl 107 milyar 859 milyon adet sigara tüketti. İsterseniz şöyle de okuyabilirsiniz: Günde 295 milyon 504 bin 109, saatte 12 milyon 312 bin 671, dakikada ise 205 bin 211 sigara içildi.
Sigaraya zam sağlık dostu
Toraks Derneği uzmanlarından Zeynep Önder`in 1960-2000 yılları arasındaki sigara fiyatlarını esas alan bir araştırmasına göre, sigara ile mücadelede fiyat, önemli bir mekanizma. Örneğin, sigaranın fiyatı yüzde 10 artırıldığında, sigaraya olan talep yüzde 1.9 azalıyor. Genel istatistiklerde dikkate alınmıyor olsa da; kimi kısmî araştırmalar gösteriyor ki, fiyatların artması yüzünden sigarayı bırakanlar mevcut. Önder`in, gelir, eğitim durumu ve sigara tüketimi ilişkisini de irdeleyen araştırmasına yer alan kimi ilginç bazı tespitler ise şunlar: Hane halkının reisi işsiz ise sigara içme olasılığı daha azdır. Fiyat arttıkça, hane halkında içilen paket sayısı azalmaktadır. Hane halkının geliri yükseldikçe, içilen paket sayısı artmaktadır. Hane halkı reisi üniversite mezunu ise daha az sigara içilmektedir.
`Sigara bir ürün değildir, bir ambalajdır. Ürün nikotindir. Biz tütün endüstrisi değil, nikotin endüstrisi işindeyiz.`
Philip Morris araştırmacısı
Dr. Helmut Wakeham,
19 Şubat 1969
`Zürefa müptelası oldu fitne ateşi yandı`
Sigara, Osmanlı`ya Avrupa`yla aynı yıllarda girmişti. Peçevizade `İngiliz kefereler`de buluyordu suçu: `Getirdiler, emraza şifa diye sattılar. Ehl-i keyfden bazıları da müptela oldular. Kahveler gök dumanı olmuş, İstanbul`da yangınlara sebep olmuş, nice yüz bin adam ol ateşte yanmış, yıkılmıştır.` Sonunda, 1633 tarihli yangında 20 bin bina yok olunca, padişah IV. Murat aradığı fırsatı bulmuştu. Şeyhülislám Ahizade`den `Tütün içenin katli vaciptir` fetvasını da alan padişah, tam bir `sigara yasağı terörü` estirecekti. Sokaklarda artık, ağzına çubuğu da takılı kesik başlar görülüyordu. Hafiye teşkilatı bile kurulmuştu. IV. Murat da, tebdil-i kıyafetle sık sık denetimlere katılıyordu.
Firmalar neler yapıyor?
sigara.gen.tr`nin yayınladığı dosyalara göre, firmalar pazarı büyütebilmek için pek çok çalışma yürütüyor: `Dünya nüfusunun yüzde 60`ını geri kalmış ülkelerde bulunması firmaları buralara yöneltiyor. Az gelişmiş ülkelerde Amerikan sigarası içmek sanki bir ayrıcalıkmış gibi reklam kampanyaları yürütülüyor. Pek çok kafe, bar ya da benzeri yerler sigara firmaları tarafından dekore ediliyor, gençler `Marlboro Man` olmaya heveslendiriliyor.
Buralarda içmek yasak
Kahvehane, kafeterya, birahane, nargile içilen mekanlar, lokaller gibi eğlence hizmeti verilen işletmeler ve lokantalar dahil kamu ve özel hukuk kişilerine ait binaların kapalı alanları.
Kara, demir, deniz ve havayolu toplu taşıma araçları.
Okulların, dershanelerin, kültür ve sosyal hizmet binalarının tüm alanları.
Apartman merdivenleri veya asansörü gibi ortak kullanım alanları.
Sigara içilebilecek istisna yerler
Eğlence hizmeti verilen işletmeler dáhil kamu ve özel hukuk kişilerine ait tüm binaların açık alanları.
İkamete mahsus evler.
Yaşlı bakım evlerinin, ruh ve sinir hastalarının yatarak tedavi gördüğü birimlerin, ceza infaz kurumlarının, şehirlerarası veya uluslararası güzergahlarda yolcu taşıyan denizyolu araçlarının güvertelerinin yüzde 10`u. (Bu alanlara 18 yaşından küçükler giremeyecek.)
Açık havada yapılan her türlü spor, kültür, sanat ve eğlence faaliyetlerinin yapıldığı tesislerde toplam seyir alanının yüzde 50`si.
Otelcilik hizmeti verilen işletmelerin tütün ürünleri tüketen müşterilerin konaklamasına tahsis edilmiş odalar.
10 soruda sigara yasağı
Türk halkı artık rahat nefes alacak. Lokanta, kahvehane, işyerleri ve bar gibi eğlence yerleri de dahil, kapalı alanlarda sigara içme yasağı bugün başladı
Türkiye bugünden itibaren dumansız hava sahasına giriyor. Türk halkı artık daha rahat nefes alacak. Lokanta, kahvehane, kafeterya, işyerleri ve bar gibi eğlence yerleri de dahil olmak üzere kapalı alanlarda sigara içmeyi yasaklayan yasanın uygulanması bugün başladı. Artık yasa gereğince kapalı alanlarda oluşturulmuş olan sigara içme odaları dahil, restoran, işyeri, bar, cafe gibi mekanların tüm bölümlerinde sigara içilemeyecek. Ancak Sağlık Bakanlığının yayınladığı yönetmelik gereğince işletmelerin ancak üstü açık yerlerinde sigara içilebilecek. Türkiye için tarihi bir dönüm noktası olan bugünden itibaren başlayan `sigarasız günler` için 10 soruda sigara yasağını hazırladık.
Sigara içilmenin yasak olduğu kapalı alan nedir?
Üstü geçici veya kalıcı kapalı olan ve pencere ile kapı hariç yarısından fazlası örtülü olan alanlar kapalı alan olarak belirtiliyor. Buralarda içilmesi yasak. Üstünün kapalı olup kenarlarının yüzde 50`si açık ise sigara içilebilir. Örneğin üstü kapalı, bir duvarı kapalı üç duvarı açık ise açık alan sayılıyor. Üç duvarı kapalı ise kapalı alan.
Kapalı alanlardaki sigara içme odaları ne olacak? Yasak restoran, cafe gibi mekanların tüm bölümlerini de kapsıyor mu?
Eskiden oluşturulmuş her türlü sigara içme alanı 19 Temmuz 2008 tarihi itibarıyla kapatılacak. Yasa restoran, cafe, bar gibi mekanlarda da tütün ürünleri tüketimini tamamen yasaklıyor.
Toplu taşıma araçlarında sigara içilmesi yasak. Peki trende yataklı vagonda ya da otel odasında durum ne?
Kanun gereği demiryolu toplu taşıma araçlarında da özel vagonlar dahil hiçbir alanda tütün ve tütün ürünleri artık tüketilemez. Ancak otellerdeki özel müşteri odasında otelce bir yasak yoksa sigara içilebilir.
Çalışanlar iş yerlerinin balkonları ya da yangın merdivenlerinde sigara içebilr mi?
Çalışma ortamlarının yangın merdivenlerinde, balkonlarında, merdiven boşluklarında ya da iki binayı birbirine bağlayan koridorlarında sigara ve tütün ürünleri kullanılamayacak. İşyerlerinde sigara artık sadece bina dışında içilebilecek.
Yeni yasa ile izmaritleri yere atmak da yasaklandı. Çöp kutusu olmadığı için izmarit yere atılırsa kim suçlu olacak?
İşyerlerinin dışına izmarit için gerekli çöp kutusu koyma görevi, alan müstakil ise (bahçe vb.) işyeri sorumluluğunda. Değilse bağlı bulunduğu belediyeye ait. Kanun gereği, tütün ürünleri ile ilgili izmarit, paket, ağızlık, kağıt ve benzeri atıkları çevreye attığı takdirde kişiye Kabahatler Kanununun 41. maddesi gereği 25 TL idari para cezası uygulanacak.
Elektronik sigaralar kapalı alanlarda serbest mi?
Hayır. Çünkü nikotin içeren bu cihazlar ve kartuşlarının, alım yolu ile dozu dikkate alındığında, yüksek dozda bağımlılık yapma riski taşımaktadır. Sağlık Bakanlığı bu ürünlerin kullanımını da yasakladı.
Sigara içenler ne yapacak?
Kanunun amacı sigara içenleri sıkıntıya sokmak değil, içmeyenleri sigaranın ölümcül bütün etkilerinden tamamıyla korumaktır.
Yasağı sürekli delenler işletmeler için farklı cezavar mı?
Kanuna aykırı hareket eden işletme sorumluları ya da şirketler hakkında 500 TL den 5.000 TL`ye kadar (müşteri ya da çalışan sayısına bağlı olarak) idari para cezası uygulanır. Başka bir cezai uygulama yoktur. Ancak kanun gereği uygulanabilecek cezalar yalnız para cezalarından ibaret değildir. Örneğin kanunla kendilerine yüklenen görevi yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında, tabi oldukları mevzuatta yer alan disiplin hükümleri uygulanacak olup küçüklere sigara satanlara da 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası verilir.
Cezaları kimler kesebilecek?
Kanuna göre yetkili kılınan kamu görevlileri, kolluk kuvvetleri, belediye zabıtaları, TAPDK, belediye encümeni, mahalli mülki amir ceza verebilir.
Yasal uyarı yazılarında şikayet yeri belirtilecek mi?
Yasal uyarı yazılarının bulunduğu yerde tütün ürünü tüketilmesi halinde idari yaptırım uygulanması için başvurulacak kişi veya kurumun adı ve telefonu açıkça yazılacak. Bu uyarıyı asmayanlara ayrıca zabıta cezası kesilecek. Uyarılara rağmen buna uymayanlarla ilgili yasal işlem yapılacak.
Şikayette şahit ya da delil şart
Yasağın ihlal edildiğini gördüğünüzde 155`i arayabilirsiniz. Sigara içme yasağının delinmesini belgeleme açısından iki kişinin müracaat etmesi ya da fotoğraflı belgelemesi yeterli. Çünkü tek kişinin şahitliği zayıf kalacağından bir de şahit götürmesi gerekiyor. Bunu valilik ve kaymakamlığa da yazılı şikayet edebilirsiniz.
İzmariti yere atana da 25 lira ceza kesilecek
Yasağa uymayan kişilere 69 TL,
Uyarıya rağmen yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmelere ise 500-5 bin TL idari para cezası verilecek. n İzmarit, paket, ağızlıkları yere atanlara zabıta tarafından 25 TL ceza yazılacak.
Dumansız günlerin yankıları sürüyor
AVM`ler sigarayasağına hazır: Alışveriş merkezlerinin bazıları müşterileri için alternatif sigara alanları oluştururken bazıları ise sigara içilmesini tamamen yasakladılar.
Cemaate sigara içmeme telkini: Kayseri`de camilerin bahçelerine `Cami bahçesinde sigara içilmemesi rica olunur` ibaresi bulunan uyarı yazısıasıldı.
Zapıta fotoğra çekecek: Gaziantep`te yasak yerlerde sigara içen kişi ve sigara içilmesine izin veren kurumlara cezai işlem uygulayacak zabıta görevlileri, yanlarında tespit amacıyla dijital fotoğraf makineleri bulunduracak.
Kahvehaneciler mahkemeye gidiyor: Türkiye Kahveciler, Kıraathaneciler Büfeciler Federasyonu, sigara yasağı için mahkemeye başvuracak.
Sigara fiyatı iki katına çıksın:Ankara Giyim Sanayicileri Derneği Başkanı Canip Karakuş, sigara kullanımını caydırmak için mevcut fiyatların iki katına çıkarılması gerektiğini vurguladı.
FT: Başarılı olursa büyük bir devrim
İngiltere`de yayımlanan günlük ekonomi ve siyaset gazetesi Financial Times, Türkiye`deki sigara yasağını `Türkiye kahve müdavimi tiryakileri dışarı çıkardı` başlığıyla duyurdu. Haberde, kuralların başarıyla uygulanması halinde, bunun yılda 100 milyardan fazla sigara içilen ve dünyanın 8. sigara pazarı sayılan bir ülke için devrim niteliğinde bir değişim olacağı kaydedildi.